ขนาดยาที่แนะนำ
คำแนะนำร้านยารักษ์ไต
หลักการเลือกค่าไตที่ใช้ปรับขนาดยาในแอปนี้
- eGFR จากแล็บมีหน่วย mL/min/1.73m² (มาตรฐาน) แอปจะปรับตามพื้นที่ผิวกายจริง: eGFR ปรับ BSA = eGFR × BSA ÷ 1.73 (BSA สูตร Du Bois) จึงต้องกรอกน้ำหนักและส่วนสูง
- ยาช่วงการรักษากว้างที่ข้อมูลอ้างอิงเป็น CrCl: ใช้ eGFR ปรับ BSA คำนวณขนาดยา
- ยาช่วงการรักษาแคบที่ข้อมูลอ้างอิงเป็น CrCl: แสดงขนาดจากทั้ง CrCl และ eGFR ปรับ BSA ถ้าต่างกัน ให้ผู้จ่ายยาพิจารณา ยาต้านเชื้อมักเลือกขนาดสูงกว่า ยาที่มีโอกาสเกิดพิษสูงมักเลือกขนาดต่ำกว่า
- ยาที่ฉลากกำหนดเป็น eGFR (เช่น Metformin, SGLT2i): ใช้ eGFR มาตรฐานตามฉลาก และแสดงขนาดตาม eGFR ปรับ BSA ให้พิจารณาร่วมเมื่อต่างกัน
- ยาที่ใช้ TDM หรือ PK model ที่สร้างจาก CrCl (เช่น Vancomycin) ให้คงใช้ CrCl ตามสมการของ model
- ใช้ได้เฉพาะผู้ใหญ่ที่การทำงานของไตคงที่ ไม่เหมาะกับภาวะไตวายเฉียบพลันหรือ SCr เปลี่ยนเร็ว
Checklist ก่อนจ่าย NSAIDs / COXIBs
- ไม่มี CKD ตั้งแต่ระยะ 3 ไม่มีหัวใจล้มเหลว โรคหัวใจและหลอดเลือด บวมน้ำ หรือเลือดออกง่าย/เกล็ดเลือดต่ำ
- ไม่ได้ใช้ ACEIs/ARBs, Lithium หรือ Cyclosporine
- วัดความดันและชั่งน้ำหนักก่อนจ่าย งดจ่ายเมื่อ BP > 140/90 mmHg, น้ำหนักขึ้นจากบวมน้ำ, ตั้งครรภ์/ให้นมบุตรทารกอายุ < 3 เดือน
- CKD ระยะ 1–2 ที่จำเป็น: ยาออกฤทธิ์สั้นขนาดต่ำ ไม่เกิน 3–5 วัน เช่น Ibuprofen 200 mg ทุก 6 ชม.
- CKD ระยะ 3–5: แนะนำ NSAIDs ชนิดทา เจลพริก ครีมไพล 14% หรือ Tramadol เมื่อจำเป็น
สมุนไพรและผลิตภัณฑ์ที่ควรหลีกเลี่ยงในผู้ป่วยไต
ปอบิด กษัยเส้น หญ้าไผ่น้ำ หนานเฉาเหว่ย ถั่งเช่า สารสกัดมะระขี้นก สารสกัดขมิ้นชัน ชาสมุนไพร เถาวัลย์เปรียง รวมถึงยาชุดแก้ปวด ยาล้างไต และผลิตภัณฑ์ที่ตรวจพบสเตียรอยด์ปนเปื้อน ผู้ป่วยที่ใช้ ACEIs/ARBs หรือ Loop diuretics ควรงดชาสมุนไพรขับปัสสาวะ
ยาที่อาจทำให้เกิดผลึก/นิ่วในไต
Acyclovir, Atazanavir, Ampicillin, Indinavir, Sulfonamide และ Ciprofloxacin แนะนำให้ดื่มน้ำเพียงพอ (หากแพทย์ไม่จำกัดน้ำ)
ยาที่ควรหยุดชั่วคราวเมื่อเจ็บป่วย (Sick day)
Metformin, ยากลุ่ม RAAS blockers (ACEIs/ARBs), ยาขับปัสสาวะ, NSAIDs/Coxibs, Lithium และ Digoxin เมื่อผู้ป่วยอาเจียน ท้องเสีย หรือขาดน้ำ
คำแนะนำทั่วไปสำหรับกลุ่มเสี่ยง CKD
- กินยาเบาหวาน/ความดันสม่ำเสมอ ไม่หยุดยาเอง และไปพบแพทย์ตามนัด
- ตรวจการทำงานของไตและปัสสาวะอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
- ลดอาหารเค็มจัด ช่วยลดความดันได้ 3–5 mmHg
- ดื่มน้ำวันละ 1.5–2 ลิตร (หากแพทย์ไม่จำกัดน้ำ)
- ปรึกษาเภสัชกรก่อนซื้อสมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
ข้อควรทราบ
- เครื่องมือนี้ใช้ช่วยเภสัชกรและบุคลากรทางการแพทย์ในการคัดกรองขนาดยา ร้านยาที่นำไปใช้เป็นผู้รับผิดชอบเอกสารที่พิมพ์ในนามร้าน
- ข้อมูลเรียบเรียงจากเอกสารกำกับยา (FDA/EMA) และแหล่งอ้างอิงที่ใช้แพร่หลาย ได้แก่ Medscape, Drugs.com, Renal Drug Handbook, KDIGO และแนวทางการปรับขนาดยาผู้ป่วยโรคไต รพ.ปากพะยูน 2567
- เอกสารบรรยายเรื่อง “บทบาทและความสำคัญของเภสัชกรร้านยาในการดูแลผู้ป่วยภาวะไตเสื่อม” โดย รศ.ดร.มยุรี ตั้งเกียรติกำจาย ในการประชุมสัมมนาออนไลน์ของสมาคมเภสัชกรรมชุมชน (ประเทศไทย) 2567 (ได้รับอนุญาตให้เผยแพร่แล้ว)
- ขนาดยาจริงอาจแตกต่างตามข้อบ่งใช้ ผลิตภัณฑ์ และสภาวะผู้ป่วย ควรตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลล่าสุดและปรึกษาแพทย์ผู้รักษาก่อนจ่ายยาทุกครั้ง
- ยาเบาหวานในผู้ป่วยโรคไต (Metformin, SGLT2i, GLP-1, nsMRA, ACEi/ARB): KDIGO 2026 Clinical Practice Guideline for Diabetes Management in CKD — Public Review Draft (March 2026) ฉบับร่าง อาจมีการเปลี่ยนแปลง
- ธาตุเหล็กในผู้ป่วยโลหิตจางจากโรคไต: KDIGO 2026 Clinical Practice Guideline for the Management of Anemia in Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2026;109(Suppl 1S):S1–S99
- หลักการใช้ eGFR ปรับ BSA: St. Peter WL, et al. Moving forward from Cockcroft-Gault creatinine clearance to race-free eGFR to improve medication-related decision-making in adults across healthcare settings: a consensus of the NKF Workgroup. Am J Health-Syst Pharm. 2025;82:644-659 ร่วมกับแนวทาง KDIGO 2024 และ US FDA guidance 2024
- CrCl คำนวณด้วยสูตร Cockcroft-Gault (ใช้น้ำหนักปรับเมื่อน้ำหนักจริง > 120% ของน้ำหนักในอุดมคติ) · eGFR คำนวณด้วย CKD-EPI 2021 (ไม่ใช้ปัจจัยเชื้อชาติ) · eGFR ปรับ BSA = eGFR × BSA (Du Bois) ÷ 1.73